شاكی میتواند جبران تمام ضرر و زیان های مادی و معنوی و منافع ممكن الحصول ناشی از جرم را مطالبه كند.
تبصره ۱- زیان معنوی عبارت از صدمات روحی یا هتك حیثیت و اعتبار شخصی، خانوادگی یا اجتماعی است. دادگاه میتواند علاوه بر صدور حكم به جبران خسارت مالی، به رفع زیان از طرق دیگر از قبیل الزام به عذرخواهی و درج حكم در جراید و امثال آن حكم نماید.
تبصره ۲- منافع ممكن الحصول تنها به مواردی اختصاص دارد كه صدق اتلاف نماید. همچنین مقررات مرتبط به منافع ممكن الحصول و نیز پرداخت خسارت معنوی شامل جرائم موجب تعزیرات منصوص شرعی و دیه نمیشود.
دسترسی اشتراکی
برای دسترسی به محتوای کامل نکات آموزشی باید اشتراک فعال داشته باشید.
تفاوت مطالبه ضرر و زیان با استرداد اموال ناشی از جرم
میان مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم و تعیین تکلیف اموال و اشیای مرتبط با جرم باید تفکیک شود. مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم اصولاً مستلزم تقدیم دادخواست در مهلت و با تشریفات مقرر در قانون آیین دادرسی کیفری است.
در مقابل، درباره اشیا و اموالی که دلیل یا وسیله ارتکاب جرم بوده، از جرم تحصیل شده، حین ارتکاب استعمال شده یا برای استعمال اختصاص یافتهاند، مقام قضایی مکلف است حسب مورد درباره استرداد، ضبط یا معدوم کردن آنها تصمیم بگیرد. این تصمیم، در حدود ماده ۲۱۵ قانون مجازات اسلامی، نیازمند طرح دعوای خصوصی و تقدیم دادخواست ضرر و زیان نیست.
مفهوم ضرر و زیان مادی ناشی از جرم
ضرر و زیان مادی ناشی از جرم، خسارتی است که در نتیجه ارتکاب جرم به وضعیت مالی زیاندیده وارد میشود. این زیان ممکن است به صورت کاهش دارایی مثبت، مانند تلف مال یا کاهش ارزش آن، یا افزایش تعهدات و بدهیهای مالی زیاندیده ظاهر شود.
برای قابلیت مطالبه، ضرر باید ناشی از جرم باشد و میان رفتار مجرمانه و خسارت واردشده، رابطه سببیت قابل احراز وجود داشته باشد.
تفاوت منافع ممکنالحصول با سود احتمالی
منافع ممکنالحصول منافعی هستند که مقتضی و زمینه متعارف تحقق آنها فراهم شده و عرفاً انتظار حصول آنها وجود دارد، هرچند تحقق نهایی آنها هنوز قطعی نباشد. برای نمونه، میوهای که با وجود شکوفههای درخت و در شرایط عادی انتظار تشکیل آن میرود، میتواند نمونهای از چنین منفعتی باشد.
در مقابل، سودی که صرفاً بر پایه احتمال و بدون فراهم شدن مقتضی متعارف آن تصور میشود، منفعت احتمالی و غیرقابل مطالبه است. بنابراین تفاوت اصلی در این است که در منافع ممکنالحصول، زمینه متعارف و قابل اتکای تحقق منفعت وجود دارد، ولی در سود احتمالی، تحقق منفعت هنوز وابسته به عوامل نامطمئن و احتمالی است.
تبصره ۲ ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری نیز قابلیت مطالبه منافع ممکنالحصول را به مواردی محدود کرده است که بر تفویت منفعت، «صدق اتلاف» کند.
شرایط مطالبه منافع ممکنالحصول ناشی از جرم
تفویت منفعت زمانی قابل جبران است که منفعت مورد ادعا صرفاً احتمالی و فرضی نباشد، بلکه مقتضی و زمینه متعارف تحقق آن فراهم شده باشد؛ به نحوی که عرفاً بتوان تفویت آن را به رفتار زیانبار منتسب کرد.
این نوع منفعت، «منفعت ممکنالحصول» محسوب میشود و مطابق تبصره ۲ ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری، تنها در صورتی قابل مطالبه است که بر تفویت آن صدق اتلاف کند.
در مقابل، منافعی که تحقق آنها صرفاً احتمالی است و هنوز مقتضی متعارف حصول آنها ایجاد نشده، قابل مطالبه نیستند؛ زیرا حصول چنین سودی مسلم یا متعارف نبوده و انتساب عدم تحقق آن به رفتار زیانبار، از حیث رابطه سببیت قابل اثبات نیست.
هیچ رأی وحدت رویهای برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ رأی دیوان عدالت اداری برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نظریه مشورتی برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نشست قضایی برای این ماده ثبت نشده است.
دسترسی اشتراکی
برای مشاهده کامل تستها، انتخاب گزینه و دیدن پاسخ باید اشتراک فعال داشته باشید.
تست ۱
منافع ممکنالحصول، در کدام صورت قابل مطالبه است؟
تست ۲
هرگاه دادگاه کیفری در مورد متهم حکم برائت صادر کند، در خصوص دادخواست مطالبه ضرر و زیانهای ناشی از جرم که با رعایت تشریفات قانونی تقدیم شده باشد، چه تصمیمی باید بگیرد؟
تست ۳
کدامیک از ضرر و زیانهای ناشی از جرم، توسط شاکی قابل مطالبه است؟
تست ۴
کدام مورد، در خصوص ضرر و زیان ناشی از جرم، صحیح نیست؟
تست ۵
در فرآیند دادرسی کیفری، کدامیک از خسارات زیر، در دعوای خصوصی ناشی از جرم در دادگاه کیفری قابل مطالبه است؟
تست ۶
ضرر و زیان معنوی ناشی از جرم، در کدام مورد، قابل مطالبه است؟