شماره ۹۸۰۲۶۷۶ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۷
بسمه تعالی
جناب آقای اكبرپور
رئیس ھیأت مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمھوری اسلامی ایران
یك نسخه از رأی ھیأت عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه ۹۹۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۱۹۷۸ مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۰۸ با موضوع «ابطال قسمت اول بند دوم دستورالعمل شماره ۱۹۴/۹۷/۲۴۲۰۲ - ۱۳۹۷/۱۰/۰۹ » مدیرك كل درمان استان تهران سازمان تأمین اجتماعی كه در آن اعلام شده «اساساً دوره سربازی به عنوان سابقهی بیمهای محسوب نمیشود» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال میگردد.
مدیركل ھیأت عمومی و ھیأتھای تخصصی دیوان عدالت اداری - مھدی دربین
تاریخ دادنامه: ۱۳۹۹/۱۲/۰۵
شماره دادنامه: ۱۹۷۸
شماره پرونده: ۹۸۰۲۶۷۶
مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
شاكی: آقای علی شاهدی علی آباد
موضوع شكایت و خواسته: ابطال دستورالعمل شماره ۱۹۴/۹۷/۲۴۲۰۲ - ۱۳۹۷/۱۰/۹ مدیركل درمان استان تهران سازمان تأمین اجتماعی در خصوص عدم محاسبهی دوران خدمت سربازی به عنوان سابقهی مشاغل سخت و زیانآور
گردش كار:
۱ - شاكی به موجب دادخواستی ابطال دستورالعمل شماره ۱۹۴/۹۷/۲۴۲۰۲ - ۱۳۹۷/۱۰/۹ مدیركل درمان استان تهران سازمان تأمین اجتماعی درخصوص عدم محاسبهی دوران خدمت سربازی به عنوان سابقهی مشاغل سخت و زیانآور را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام كرده است كه:
«با سلام احتراماً مستحضر می دارد: اینجانب از تاریخ ۱۳۷۶/۲/۲ الی ۱۳۷۷/۱۰/۲ بدون در نظر گرفتن دورهی آموزش خدمت سربازی ( به مدت ۲۰ ماه ) به عنوان پرستار وظیفه در بیمارستان امام سجاد (ع) ناجا خدمت كردهام و پس از آن نیز از تاریخ ۱۳۷۶/۳/۱۹ تا به امروز در بیمارستان فیاض بخش تهران مشغول به خدمت و كار هستم. جمع این ایام بیش از ۲۰ سال میباشد. بر همین مبنا و بر اساس مصوبه شماره ۱۰۱۴۱۴/ت/۵۱۲۳۱ - ۱۳۹۵/۸/۱۷ هیأت وزیران كه دلالت بر تعیین مشاغل سخت و زیانآور و درجهی آنها در بیمارستانها و مراكز بهداشتی و درمانی مشمول قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان آور مصوب ۶۷ و تبصره ۳ ماده واحده مذكور از بیمارستان و سازمان تأمین اجتماعی درخواست صدور حكم بازنشستگی پیش از موعد با لحاظ ۲۰ سال سابقهی مشاغل سخت و زیانآور نمودم كه درخواست اینجانب مورد اجابت مسؤولین و رؤسای بیمارستان، مدیریت كل درمان استان تهران و بخش اداری سازمان تأمین اجتماعی ( اداره كل تأمین اجتماعی استان تهران ) قرار نگرفته و با این استدلال كه دورهی سربازی به استثنای حضور در جبهههای حق علیه باطل جزو مشاغل سخت و زیانآور محسوب نمیشود. ( اولاً شغل محسوب نمیشود. ثانیاً به فرض شغل بودن، سخت و زیانآور نیست ) از صدور حكم بازنشستگی اینجانب ( پیش از موعد ) امتناع نمودند.
اخیراً مدیركل درمان استان تهران سازمان تأمین اجتماعی طی دستورالعمل شماره ۱۹۴/۹۷/۲۳۲۰۲ - ۱۳۹۷/۱۰/۹ دستور عدم محاسبهی دوران خدمت سربازی به عنوان سابقهی مشاغل سخت و زیانآور را صادر و ابلاغ آن را به تمامی بیمارستانها، دی كلینیكها، پلی كلینیكها و درمانگاهها و غیره مورد حكم قرار داده است؛ به طوری كه دستورالعمل مذكور به ضرر و ناقض حقوق مكتسبهی اینجانب و سایر شهروندان ذیحق میباشد؛ به دلایل ذیل:
۱ - پرستاری ماهیتاً و ذاتاً جزو مشاغل سخت و زیانآور است، صرفنظر از مكان و محل ارائهی این خدمت. نه تنها پرستار وظیفه ( در نظام ) به لحاظ بالینی همان كارهایی را انجام میدهد كه پرستار بیمارستانهای غیر نظامی، بلكه به علت نوع مجروحیت و صدمات جنگی و مأمورین نظامیان و لزوم مراقبتها و رسیدگیهای ویژه از آنها، پرستاری در این نوع بیمارستانها طاقتفرساتر میباشد. آنچه كه سختی و زیانآور بودن پرستاری در بیمارستانهای نظامی را بیشتر و غیر قابل تحمل تر مینماید اینست كه پرستار بیمارستانهای غیر نظامی در هفته موظف به ارائهی خدمت به مدت ۴۴ ساعت میباشد در حالی كه در بیمارستانهای نظامی به علت حاكمیت مقررات خشك و آمرهی نظام ( به امر آمر قانونی ) پرستاران وظیفه لاجرم به ارائهی خدمت، بسیار بیشتر از ۴۴ ساعت و در مواردی غالب دو شیفته محكوم میباشند.
۲ - قانونگذار خدمت سربازی را در مفهوم عام و به معنی الاعم جزو مشاغل سخت و زیانآور ندانسته است نه در موارد خاص و استثنایی مثل پرستاری كه موضوعاً، ذاتاً و ماهیتاً سخت و زیانآور است. هر اصلی استثنایی دارد.
۳ - در دستورالعمل موضوع خواسته از یك طرف مستنداً به تبصره ۲
ماده ۱۴ قانون کار گذراندن دورهی سربازی را در جبهه، سخت و زیانآور دانسته شده است و از طرف دیگر بازنشستگی امثال اینجانب را به جهت اینكه كارمند محسوب میشویم مشمول قانون كار ندانسته است. سؤال اینست كه چطور میشود كه از یك قانون واحد دو برداشت متناقض و متعارض شود؟ از یك طرف ما را در بحث سربازی مشمول قانون كار میدانند و در خصوص بازنشستگی ما را از قانون كار مستثنی و خارج میدارند. آیا این خلط مبحث، مغالطهكاری و سفسطه نیست؟
۴ - در بند ۲ دستورالعمل مذكور سابقه در تأمین اجتماعی را منوط به دریافت مزد در قبال انجام كار و رابطهی استخدامی لحاظ كرده و دوره سربازی را فاقد رابطه با نیروهای مسلح دانسته و ذكر كردهاند دورهی سربازی سابقهی بیمهای محسوب نمیشود تا امكان محاسبهی آن به عنوان سخت و زیانآور محسوب شود؛ در این خصوص معروض می دارد:
اولاً: ما در دوره خدمت از نظام مثل هر سرباز یا افسری حقوق میگرفتیم ( به معنی الاخص ) اما نه مزد واقعی شغل سخت و طاقت فرسای پرستاری. اتفاقاً عدم دریافت مزد واقعی در خدمت سربازی ( به معنی مزدی كه عدالتاً و انصافاً ما به ازای خدمت ارائه شده - چه بسا بیشتر از یك پرستار معمولی - باشد ) وصف سخت و زیانآور بودن آن را دو چندان میكرد.
ثانیاً: بیمهی درمانی داشتیم.
ثالثاً: این حرف خلاف واقع است. چون سازمان تأمین اجتماعی مابهالتفاوت بیمهی سالهای خدمت سربازی را از ما گرفته است و ۲ سال خدمت را به عنوان سابقه قبول كرده است و سابقهی پذیرفته شده در احكام حقوقی اینجانب دلیل این مدعا است.
۵ - طبق قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و شاغلین مشاغل سخت و زیان آور؛ شاغل میتواند در صورتیكه وظایف انجام شغل باعث بروز مشكلات جسمی یا روحی شود با حداقل ۲۰ سال سابقهی خدمت درخواست بازنشستگی كند. كه اینجانب به دلیل مدارك و پروندههای پزشكی پیوست درخواست بازنشستگی دارم كه متأسفانه مورد موافقت مقامات ذیربط قرار نگرفته و از این حیث نیز بازنشستگی پیش از موعد اینجانب مورد پذیرش واقع نشد. ( اینجانب در این مدت از ناحیه كلیه و قلب دچار مشكل جسمی و روحی شدهام )
۶ - در آخر مستحضر میدارد كه اینجانب به علت گذراندن دورهی سربازی در حرفهی پرستاری از گذراندن دورهی طرح كه از مقدمات لازم اشتغال به مشاغل پزشكی و پیراپزشكی است معاف گردیدهام. آیا همین نكته كافی نیست؟ بنا به مراتب مذكور و با عنایت به قوانین و مقررات مربوط و با التفات به سوابق اشتغال اینجانب به شغل سخت و زیانآور پرستاری ( ۱۸ سال و ۶ ماه در بیمارستان فیاض بخش و ۲۰ ماه در بیمارستان امام سجاد (ع) ناجا = مجموعاً بیش از ۲۰ سال ) تقاضای صدور حكم به شرح ستون خواسته را از محضر عالی مقام دارد.»
متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر میباشد:
«ریاست محترم بیمارستان ...
ریاست محترم دی كلینیك/ پلی كلینیك/درمانگاه ...
موضوع: عدم محاسبه دوران خدمت سربازی به عنوان سابقهی مشاغل سخت و زیانآور
سلام علیكم
احتراماً؛ درخصوص احتساب سابقهی دوران سربازی در زمرهی اشتغال در مشاغل سخت و زیانآور به آگاهی میرساند:
۱ - براساس تبصره ۲
ماده ۱۴ قانون کار، آن دسته از بیمه شدگانی كه خدمت نظام وظیفه خود را در جبهههای حق علیه باطل نموده یا حضور داوطلبانه در جبهه داشته باشند سوابق خدمتی آنها جزء كارهای سخت و زیانآور محسوب میگردد. بنابراین چنانچه همكاری دوران خدمت سربازی خود را در بیمارستان یا مراكز درمانی به عنوان پرستار، بهیار و كمك بهیار وظیفه گذرانده است این سابقه به عنوان مشاغل سخت و زیانآور محسوب نمیشود.
۲ـ مطابق بند (الف) ماده ۴ قانون تأمین اجتماعی، ایجاد سابقه در صندوق تأمین اجتماعی منوط به دریافت مزد یا حقوق در قبال انجام كار و به عبارتی وجود رابطهی قراردادی یا استخدامی میباشد. با توجه به اینكه دورهی سربازی افراد مشمول نظام استخدامی خاصی نبوده و فاقد رابطهی قراردادی با سازمان نیروهای مسلح میباشند در نتیجه اساساً دورهی سربازی به عنوان سابقهی بیمهای محسوب نمیشود تا امكان محاسبهی آن به عنوان سخت و زیانآور ممكن گردد. از آنجایی كه سازمان تأمین اجتماعی دارای آییننامهی استخدامی خاص میباشد، كاركنان سازمان از جمله كادر پرستاری رسمی و پیمانی مشمول قانون فوق مذكور خواهند شد لذا این گروه از مشمولین منصرف از قانون كار و بالتبع تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی و ماده واحده قانون اصلاح تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ و آیین نامه اجرایی مشاغل سخت و زیانآور میباشند. مقتضی است دستور فرمایید مراتب به نحو مطلوب جهت بهرهبرداری به همكاران مشمول اطلاع رسانی گردد. مدیر كل درمان استان تهران»
در پاسخ به شكایت مذكور، مدیركل دفتر امور حقوقی و دعاوی سازمان تأمین اجتماعی طی لایحهی شماره ۷۱۰۰/۹۸/۵۴۳۹ - ۱۳۹۸/۹/۱۶ توضیح داده است كه:
«۱ - شاكی در بخشی از دادخواست تقدیمی عنوان داشته كه سوابق ایام خدمت سربازی به عنوان پرستار وظیفه در بیمارستان امام سجاد (ع) ناجا خدمت نموده به عنوان سخت و زیانآور محسوب و با جمع سوابق اشتغال در بیمارستان فیاض بخش، تقاضای ابطال دستورالعمل شماره ۲۴۲۰۲/۹۷/۱۹۴ - ۹/۱۰/۱۳۹۷ مدیر كل درمان استان تهران و بازنشستگی درمشاغل سخت را دارد. در این ارتباط لازم به توضیح است كه استنباط شاكی از بخشنامهی معترضعنه صحیح نمیباشد.
۱-۱- تبصره ۲ ماده واحده قانون اصلاح تبصره ماده ۱۴ قانون كار و الحاق یك تبصره به آن (مصوب ۳۰/۱/۱۳۸۳) مقرر نموده، آن دسته از بیمهشدگانی كه مشمول اصلاحیه تبصـره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی مصوب ۱۴/۷/۱۳۸۰ مجمع تشخیص مصلحت نظام هستند به شرط آن كه خدمت نظام وظیفهی خود را در جبهههای نبرد حق علیه باطل طی نموده یا حضور داوطلبانه در جبهه داشته باشند سوابق خدمتی آنان جزء كارهای سخت و زیانآور محسوب میشود.
و در ادامه ماده ۴ آیین نامه اجرایی قانون اصلاح تبصره ماده ۱۴ قانون كار و الحاق یك تبصره به آن (مصوب ۸/۴/۱۳۸۴) مقرر داشته، بیمه شدگانی كه در كارهای سخت و زیانآور اشتغال دارند به شرط آنكه تمام یا قسمتی از خدمت نظام وظیفه خود را در جبهههای نبرد حق علیه باطل گذرانده یا حضور داوطلبانه در جبهه داشته باشند سوابق خدمتی آنها بر اساس قانون اصلاح تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ قانون اصلاح مواد ۷۲ و ۷۷ تبصره ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی مصوب ۱۳۷۹ به عنوان سوابق اشتغال در كارهای سخت و زیانآور محسوب میشود.
بنابراین با توجه به اینكه نامبرده طبق اظهارات خود از تاریخ ۲/۲/۱۳۷۶ لغایت ۲۰/۱۰/۱۳۷۷ به مدت ۲۰ ماه در بیمارستان امام سجاد (ع) به عنوان پرستار وظیفه گذرانده است این سابقه بنا به دلایل ذیل به عنوان مشاغل سخت و زیانآور محسوب نمی گردد.
اولاً: ماده ۴ قانون تأمین اجتماعی مشمولین این قانون را احصاء نموده است، كه مطابق بند (الف) ماده ۴ قانون تأمین اجتماعی، ایجاد سابقه در سازمان تأمین اجتماعی منوط به دریافت مزد یا حقوق در قبال انجام كار و به عبارتی وجود رابطهی قراردادی یا استخدامی میباشد. با توجه به اینكه در دورهی سربازی افراد مشمول نظام استخدامی خاص نبوده و فاقد رابطه قراردادی با سازمان نیروهای مسلح میباشند در نتیجه اساساً دورهی سربازی به عنوان سابقهی بیمهپردازی محسوب نمیشود تا امكان محاسبهی آن به عنوان سخت و زیانآور ( پرستار وظیفه ) محسوب گردد.
ثانیاً: از آنجائی كه سازمان تأمین اجتماعی دارای آییننامهی استخدامی خاص خود میباشد، كاركنان سازمان تأمین اجتماعی از جمله پرستاران رسمی و پیمانی مشمول قانون فوقالذكر خواهند شد لذا این گروه از مشمولین تأمین اجتماعی به دلیل حاكمیت قانون خاص، منصرف از قانون كار و بالتبع تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی و ماده واحده قانون اصلاح تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ و آییننامه اجرایی مشاغل سخت و زیانآور میباشند.
۲ - از آنجائی كه سازمان تأمین اجتماعی یك نهاد عمومی غیردولتی با استقلال اداری و مالی است كه به موجب ماده ۱۱۷ قانون مدیریت خدمات كشوری از قانون مذكور خارج شده است و دارای آییننامه استخدامی خاص خود می باشد، لذا با عنایت به اینكه در قانون تأمین اجتماعی و آییننامه استخدامی سازمان مقررهای در خصوص احراز شرایط بازنشستگی پیش از موعد پیشبینی نشده است، لیكن حسب ماده ۱۱۴ قانون تأمین اجتماعی، «ضوابط سنی و مدت خدمت برای احتساب مستمری بازنشستگی كاركنان سازمان قبل از موعد مقرر تابع ضوابط و مقررات قانون استخدام كشوری و تغییرات و اصطلاحات بعدی آن خواهد بود.» از آنجائی كه قانون مدیریت خدمات كشوری اكنون جایگزین قانون استخدامی كشوری شده است لذا جهت احراز بازنشستگی كاركنان سازمان در صورتی كه پیش از موعد باشد بایستی حسب قانون مزبور اقدام نمود.
حسب تبصره ۱ ماده ۱۰۳ قانون مدیریت خدمات كشوری، مقرر گردیده سابقهی مذكور در بند (الف) و همچنین شرط سنی مزبور در بند (ب) برای متصدیان مشاغل سخت و زیانآور و جانبازان و معمولان تا پنج سال كمتر میباشد و شرط سنی برای زنان منظور نمیگردد. بنابراین با توجه به بندهای (الف و ب) ماده ۱۰۳ قانون مدیریت خدمات كشوری، در صورتی كه شاغلین در مشاغل سخت و زیانآور و جانبازان و معولان بیست و پنج سال سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشند، زنان بدون لحاظ شرط سنی میتوانند بازنشسته شوند كه طی دادنامه شماره ۷۷۹ الی ۷۸۱ مورد تأیید هیأت عمومی دیوان عدالت اداری قرار گرفته است در این راستا وفق مفاد دادنامه شماره ۷۷۹ الی ۷۸۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، كاركنان سازمان تأمین اجتماعی بر حسب آییننامه استخدامی سازمان، از حیث مقررات مربوط به نحوه بازنشستگی مشاغل سخت و زیانآور به دو گروه به شرح ذیل تقسیم میگردند.
گروه اول: مشمولین آییننامه استخدامی مذكور، كه تابع مقررات مربوط به دستگاههای اجرایی بر اساس ارجاع قانون تأمین اجتماعی میباشند، لذا مفاد تبصره ۱ ماده ۱۰۳ قانون مدیریت خدمات كشوری جهت احراز شرایط بازنشستگی این گروه از كاركنان حاكم و ملاك عمل میباشد.
گروه دوم: مشمولین ماده ۲۰ آیین مزبور، كه از شمول آییننامه خارج و مشمول قانون كار میباشند و قانون اصلاح تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی مصوب ۱۳۸۰ در خصوص بازنشستگی آنان حاكم میباشد.
بنابراین با توجه به مطالب پیشگفت و احكام كارگزینی ضمیمهی دادخواست، شاكی مستخدم رسمی در زمرهی مشمولین گروه اول بوده و احراز ۲۵ سال سابقهی خدمت قابل قبول جهت بازنشستگی ایشان برابر دادنامهی یادشده الزامی میباشد، لذا به دلیل اینكه فاقد ۲۵ سال سابقهی خدمت می باشد بازنشستگی شاكی به استناد ضوابط فوقالذكر امكانپذیر نمیباشد. با عنایت به مراتب فوق و اینكه بخشنامهی معترضعنه كاملاً منطبق با قوانین و مقررات مربوطه بوده و موارد استنادی شاكی بلا دلیل میباشد. تقاضای رسیدگی و رد شكایت مطروحه مورد استدعاست.»
در اجرای
ماده ۸۴ قانون تشكیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ پرونده به هیأت تخصصی كار، بیمه و تأمین اجتماعی دیوان عدالت اداری ارجاع میشود و هیأت مذكور به موجب دادنامهی شماره ۹۹۰۹۹۷۰۹۰۶۰۱۰۸۹۷ - ۱۳۹۹/۸/۵ بند ۱ و قسمت دوم بند ۲ مصوبهی معترضعنه را قابل ابطال تشخیص نداد و رأی به رد شكایت صادر كرد. رأی مذكور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت.
«رسیدگی به قسمت اول بند ۲ مصوبه معترضعنه در دستور كار هیأت عمومی قرار گرفت.»
هیأت عمومی دیـوان عدالت اداری در تاریخ ۱۳۹۹/۱۲/۵ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشكیل شد و پس از بحث و بررسی با اكثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت كرده است.
رأی هیأت عمومی
براساس ماده ۳۴ قانون استخدام كشوری اصلاحی مصوب ۱۳۵۷ و ماده ۹۵ قانون تأمین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴ و تبصره ۱
ماده ۱۴ قانون کار اصلاحی مصوب ۱۳۸۳ مدت خدمت نظام وظیفه شاغلین مشمول قانون كار یا شركت داوطلبانهی آنان در جبهه قبل از اشتغال و یا حین اشتغال جزو سوابق خدمتی آنان نزد سازمان تأمین اجتماعی محسوب میگردد. اعتبار مورد نیاز برای اجرای این قانون از محل دریافت میانگین حق بیمه دو سال آخر فرد بیمه شده تأمین میگردد. بنابراین قسمت اول بند ۲ مصوبه معترضعنه كه علیالاطلاق بیان نموده: «اساساً دوره سربازی به عنوان سابقهی بیمهای محسوب نمیشود» مغایر مواد قانونی مذكور و خارج از حدود صلاحیت مرجع صدور آن است و مستند به بند ۱
ماده ۱۲ قانون دیوان عدالت اداری و
ماده ۸۸ قانون تشكیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال میشود.
رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری - محمدكاظم بهرامی