در هر شهرستان كه واحدهای صنفی با فعالیتهای شغلی مشابه یا همگن وجود داشته باشد، افراد صنفی با رعایت این قانون مبادرت به تشكیل اتحادیه میكنند.
تبصره ۱ ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - اتحادیه دارای شخصیت حقوقی و غیرانتفاعی است و پس از ثبت در وزارت صنعت، معدن و تجارت رسمیت مییابد.
اساسنامهی الگوی اتحادیههای صنفی توسط اتاق اصناف ایران با همكاری دبیرخانهی هیأت عالی نظارت تهیه میشود و به تصویب هیأت عالی نظارت میرسد.
تبصره ۲ - حد نصاب تعداد واحدهای صنفی برای تشكیل یك اتحادیه در كشور به شرح زیر است:
الف - در تهران، ۳۰۰ واحد
ب - در شهرستانهای با بیش از دو میلیون نفر جمعیت، ۲۰۰ واحد
ج - در شهرستانهای دارای بیش از یك میلیون نفر و كمتر از دو میلیون نفر جمعیت، ۱۵۰ واحد
د - در شهرستانهای دارای بیش از پانصد هزار نفر و كمتر از یك میلیون نفر جمعیت، ۱۰۰ واحد
ه- - در شهرستانهای با كمتر از پانصد هزار نفر جمعیت، ۵۰ واحد
تبصره ۳ ( اصلاحی ۱۴۰۳/۰۵/۰۲ ) - چنانچه تعداد واحدهای صنفی در هر شهرستان جهت تشكیل اتحادیه، به حد نصاب موضوع تبصره (۲) این ماده نرسد، كمیسیون نظارت موظف است بر اساس نصاب مذكور نسبت به تشكیل اتحادیهی تجمیعی اقدام كند.
تبصره ۴ ( اصلاحی ۱۴۰۳/۰۵/۰۲ ) - چنانچه ماهیت فعالیت و یا نوع برخی مشاغل ایجاب كند با پیشنهاد اتاق اصناف ایران و تأیید وزیر صنعت، معدن و تجارت اتحادیهای از واحدهای صنفی در سطح استان یا كشور تشكیل میشود.
تبصره ۵ ( اصلاحی ۱۴۰۳/۰۵/۰۲ ) - كلیهی اموال، داراییها، حقوق و تعهدات اتحادیههای قبلی حداكثر ظرف شش ماه از زمان ادغام و تقسیم اتحادیههای صنفی مطابق دستورالعمل تبصره (۲) این ماده به اتحادیهی جدید منتقل میشود. هرگونه فعل و یا ترك فعل به منظور جلوگیری از اجرای این حكم، جرم است. علاوه بر آنكه مرتكب به مجازاتهای نقدی موضوع ماده (۵۹۸) كتاب پنجم قانون مجازات اسلامی ( تعزیرات و مجازات های بازدارنده ) مصوب ۱۳۷۵/۳/۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی محكوم میشود در مورد اعضای مؤثر هیئت مدیره اتحادیههای صنفی و یا هیئت رئیسهی اتاقهای اصناف، تخلف صنفی مؤثر محسوب میشود.
تبصره ۶ ( منسوخه ۱۴۰۳/۰۵/۰۲ ) - اگر تشكیل اتحادیهای در مركز استان از واحدهای صنفی موجود در شهرستانهای همان استان به تشخیص كمیسیون نظارت مركز استان لازم باشد، در صورت تصویب هیأت عالی نظارت، اتحادیهای در مركز استان تشكیل خواهد شد. این اتحادیه مانند سایر اتحادیههای موضوع این ماده تلقی خواهد شد.
تبصره ۷ ( منسوخه ۱۴۰۳/۰۵/۰۲ ) - چنانچه تعداد واحدهای صنفی در هر استان جهت تشكیل اتحادیه به حد نصاب مقرر در این ماده نرسد با پیشنهاد اتاق اصناف و تأیید وزیر صنعت، معدن و تجارت، اتحادیهای از واحدهای صنفی در سطح كشور تشكیل میشود.