اهم وظایف و اختیارات «شورای مركزی» به این شرح است:
الف ( اصلاحی ۱۳۹۰/۰۳/۳۱ ) - برنامهریزی و فراهم آوردن زمینهی اجرای اهداف و خط مشیهای این قانون با جلب مشاركت سازمان استانها و هماهنگی وزارت راه و شهرسازی.
ب - بررسی مسایل مشترك سازمانهای استان و سازمان نظام مهندسی و تعیین خط مشیهای كوتاه مدت، میان مدت و درازمدت و ابلاغ آنها.
ج - ایجاد زمینههای مناسب برای انجام وظایف اركان سازمان از طریق مذاكره و مشاوره با مراجع ملی و محلی، در امور برنامهریزی، مدیریت، اجرا و كنترل طرحهای ساختمانی و شهرسازی و با مراجع قضایی در مورد اجرای مواد این قانون كه به امور قضایی و انتظامی مربوط میباشد.
د - حل و فصل اختلافات بین اركان داخلی سازمانهای استان، یا بین سازمانهای استان با یكدیگر یا بین اعضای سازمانهای استان با سازمان خود از طریق داوری.
ه- ( اصلاحی ۱۳۹۰/۰۳/۳۱ ) - همكاری با وزارت راه و شهرسازی در امر نظارت بر عملكرد سازمانهای استان و اصلاح خط مشی آن سازمانها از طریق مذاكره و ابلاغ دستورالعملها.
و - همكاری با مراكز تحقیقاتی و علمی و آموزشی و ارائهی مشورتهای لازم در زمینهی تهیهی مواد درسی و محتوای آموزش علوم و فنون مهندسی در سطوح مختلف به وزارتخانههای آموزش و پرورش و فرهنگ و آموزش عالی.
ز ( اصلاحی ۱۳۹۰/۰۳/۳۱ ) - همكاری با وزارت راه و شهرسازی و سایر دستگاههای اجرایی در زمینهی تدوین مقررات ملی ساختمان و ترویج و كنترل اجرای آن و تهیهی «شناسنامهی فنی و ملكی ساختمانها» و برگزاری مسابقات حرفهای و تخصصی.
ح ( اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸ ) - همكاری با وزارت تع-اون، كار و رفاه اجتماعی در زمینهی ارتقای سطح مهارت كارگران ماهر شاغل در بخشهای ساختمانی و شهرسازی و تعیین استاندارد مهارت و كنترل آن.
ط - تلاش در جهت جلب مشاركت و تشویق به سرمایهگذاری اشخاص و مؤسسات در طرحهای مسكن و تأسیسات و مستحدثات عمرانی عامالمنفعه و همكاری با دستگاههای اجرایی در ارتقای كیفیت این گونه طرحها.
ی - جمعآوری كمكهای داخلی و بینالمللی جهت كمك به دستگاههای مسؤول در امر امداد و نجات در زمان وقوع حوادث غیرمترقبه.
ك - همكاری در برگزاری آزمونهای تخصصی مهندسین، كاردانان فنی و كارگران ماهر و آموزشهای تكمیلی برای بهنگام نگاه داشتن دانش فنی و همچنین شناسایی و تدارك فرصتهای كارآموزی و معرفی به دانشگاهها.
ل - حمایت اجتماعی از اعضای سازمانهای استان و دفاع از حیثیت و حقوق حقهی آنها و همچنین دفاع از حقوق متقابل جامعه به عنوان مصرف كنندگان محصولات، تولیدات و خدمات مهندسی در بخشهای ساختمان، عمران و شهرسازی.
م - مشاركت در برگزاری كنفرانسها و گردهماییهای تخصصی در داخل كشور و در سطح بینالمللی.
ن ( اصلاحی ۱۳۹۰/۰۳/۳۱ ) - ارائهی گزارش عملكرد به هیات عمومی و وزیر راه و شهرسازی.
س - ارائهی نظرات مشورتی سازمان نظام مهندسی به دولت و دستگاههای اجرایی در زمینهی برنامههای توسعه و طرحهای بزرگ ساختمانی، عمرانی و شهرسازی حسب درخواست دستگاههای مربوط.
انجام وظایف شورای مركزی در سطح كشور، مانع از اقدام هیات مدیره سازمانهای استان در زمینهی برخی از وظایف فوق كه در مقیاس انسانی قابل انجام باشد، نخواهد بود.