(اصلاحی ۱۳۹۹/۰۲/۲۳) - دادگاه میتواند فردی را كه به حد، قصاص یا مجازات تعزیری محكوم كرده است، با رعایت شرایط مقرر در این قانون، متناسب با جرم ارتكابی و خصوصیات وی به یك یا چند مجازات از مجازاتهای تكمیلی بندها و تبصرههای این ماده محكوم نماید.
الف ـ اقامت اجباری در محل معین
ب ـ منع از اقامت در محل یا محل های معین
پ ـ منع از اشتغال به شغل، حرفه یا كار معین
ت ـ انفصال از خدمات دولتی و عمومی
ث ـ منع از رانندگی با وسایل نقلیه موتوری و یا تصدی وسایل موتوری
ج ـ منع از داشتن دسته چك و یا اصدار اسناد تجارتی
چ ـ منع از حمل سلاح
ح ـ منع از خروج اتباع ایران از كشور
خ ـ اخراج بیگانگان از كشور
د ـ الزام به خدمات عمومی
ذ ـ منع از عضویت در احزاب، گروهها و دستجات سیاسی یا اجتماعی
ر ـ توقیف وسایل ارتكاب جرم یا رسانه یا مؤسسهدخیل در ارتكاب جرم
ز ـ الزام به یادگیری حرفه، شغل یا كار معین
ژ ـ الزام به تحصیل
س ـ انتشار حكم محكومیت قطعی
تبصره ۱ ـ مدت مجازات تكمیلی بیش از دو سال نیست مگر در مواردی كه قانون بهنحو دیگری مقرر نماید.
تبصره ۲ ـ چنانچه مجازات تكمیلی و مجازات اصلی از یك نوع باشد، فقط مجازات اصلی مورد حكم قرار میگیرد.
تبصره ۳ ـ آییننامه راجعبه كیفیت اجرای مجازات تكمیلی ظرف شش ماه از تاریخ لازمالاجراءشدن این قانون توسط وزیر دادگستری تهیه میشود و به تصویب رییس قوهقضاییه میرسد.
دسترسی اشتراکی
برای دسترسی به محتوای کامل نکات آموزشی باید اشتراک فعال داشته باشید.
قلمرو و لزوم تصریح مجازات تکمیلی در حکم
مطابق ماده ۲۳ قانون مجازات اسلامی، دادگاه میتواند شخصی را که به حد، قصاص یا مجازات تعزیری از درجه شش تا درجه یک محکوم شده است، با رعایت شرایط قانونی به یک یا چند مجازات تکمیلی مقرر در همان ماده محکوم کند.
بنابراین مجازات تکمیلی در همه مجازاتهای تعزیری درجه یک تا هشت قابل اعمال نیست، بلکه قلمرو عمومی ماده ۲۳ به تعزیرات درجه یک تا شش محدود است.
مجازات تکمیلی باید به موجب حکم دادگاه تعیین و در رأی تصریح شود. این ویژگی آن را از مجازات تبعی متمایز میکند؛ زیرا مجازات تبعی موضوع ماده ۲۵ در صورت تحقق شرایط قانونی، به تبع محکومیت قطعی و به حکم قانون ایجاد میشود و برای تحقق آن نیازی به تعیین مستقل از سوی دادگاه نیست.
اختصاص مجازات تکمیلی ماده ۲۳ به اشخاص حقیقی
مجازاتهای تکمیلی موضوع ماده ۲۳ قانون مجازات اسلامی برای اشخاص حقیقی پیشبینی شدهاند و نسبت به اشخاص حقوقی اعمال نمیشوند.
این برداشت علاوه بر استفاده قانونگذار از واژه «فرد» در صدر ماده ۲۳، با ساختار قانون نیز سازگار است؛ زیرا مجازاتهای قابل اعمال بر اشخاص حقوقی بهطور مستقل در ماده ۲۰ احصا شدهاند. بنابراین نمیتوان مجازاتهای تکمیلی ماده ۲۳ را خارج از چارچوب مقرر در قانون به شخص حقوقی تسری داد.
زمان آغاز اجرای مجازات تکمیلی
مجازات تکمیلی الزاماً پس از پایان مجازات اصلی آغاز نمیشود. با توجه به نوع مجازات تکمیلی و مفاد حکم دادگاه، اجرای آن ممکن است همزمان با اجرای مجازات اصلی آغاز شود یا پس از پایان مجازات اصلی صورت گیرد.
بنابراین برای تعیین زمان آغاز مجازات تکمیلی باید علاوه بر نوع مجازات، مفاد حکم قطعی و مقررات مربوط به نحوه اجرای همان مجازات مورد توجه قرار گیرد.
اختیاری بودن تعیین مجازات تکمیلی و امکان تعدیل آن
تعیین مجازات تکمیلی موضوع ماده ۲۳ قانون مجازات اسلامی اصولاً اختیاری است؛ یعنی دادگاه پس از احراز شرایط قانونی میتواند علاوه بر مجازات اصلی، یک یا چند مجازات تکمیلی متناسب با جرم و خصوصیات مرتکب تعیین کند و الزامی به تعیین آن ندارد.
بااینحال، اختیاری بودن اصل تعیین مجازات تکمیلی به این معنا نیست که پس از صدور حکم هیچ راهی برای کاهش یا لغو آن وجود ندارد. مطابق ماده ۲۴، پس از گذشتن نیمی از مدت مجازات تکمیلی، دادگاه میتواند با پیشنهاد قاضی اجرای حکم و در صورت اطمینان به عدم تکرار جرم و اصلاح محکوم، نسبت به لغو یا کاهش مدت مجازات تکمیلی اقدام کند.
بنابراین «تخفیف مجازات» به معنای قواعد عمومی ماده ۳۷ با «کاهش یا لغو مجازات تکمیلی» به موجب مقرره خاص ماده ۲۴ یکسان نیست.
هیچ رأی وحدت رویهای برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ رأی دیوان عدالت اداری برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نظریه مشورتی برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نشست قضایی برای این ماده ثبت نشده است.
دسترسی اشتراکی
برای مشاهده کامل تستها، انتخاب گزینه و دیدن پاسخ باید اشتراک فعال داشته باشید.
تست ۱
امکان صدور حکم محکومیت به مجازاتهای تکمیلی توسط دادگاه، در کدام مورد ذیل وجود دارد؟
تست ۲
به موجب کدام یک از نهادهای زیر، دادگاه نمیتواند محکوم را به درمان اعتیاد ملزم کند؟
تست ۳
کدام مورد، در خصوص اعمال مجازاتهای تکمیلی، صحیح است؟
تست ۴
در خصوص مجازاتهای تکمیلی، کدام مورد صحیح نیست؟
تست ۵
چنانچه نوع کیفرهای اصلی و تکمیلی در قانون یکسان باشد، کدام کیفر اعمال میشود؟
تست ۶
در کدامیک از موارد زیر دادگاه میتواند متهم را به مجازات تکمیلی نیز محکوم نماید؟