وظایف و اختیارات شورای مركزی به شرح زیر تعیین میشود:
الف - برنامهریزی و فراهم آوردن زمینهی اجرای اهداف و خط مشیهای قانون با جلب مشاركت نظام مهندسی استانها و هماهنگی وزارت مسكن و شهرسازی.
ب - بررسی مسایل مشترك نظام مهندسی استانها و سازمان و تعیین خط مشیهای كوتاه مدت، میان مدت و دراز مدت در چهارچوب قانون و مقررات و مصوبات هیأت عمومی و ابلاغ آنها.
پ - ایجاد زمینههای مناسب برای انجام وظایف اركان سازمان از طریق مذاكره و مشاوره با مراجع ملی و محلی در امور برنامهریزی، مدیریت، اجرا و كنترل طرحهای ساختمانی و شهرسازی و با مراجع قضایی در مورد اجرای مواد قانون كه به امور قضایی و انتظامی مربوط میباشد.
ت - حل و فصل اختلافات بین اركان داخلی نظام مهندسی استانها یا بین نظام مهندسی استانها با یكدیگر یا بین اعضای نظام مهندسی استانها با نظام مهندسی استان خود از طریق داوری.
ث - همكاری با وزارت مسكن و شهرسازی در امر نظارت بر عملكرد نظام مهندسی استانها و اصلاح خط مشی نظام مهندسی استانها از طریق مذاكره و ابلاغ دستورالعملها.
ج - همكاری با مراكز تحقیقاتی و علمی و آموزشی و ارائهی مشورتهای لازم در زمینهی تهیهی مواد درسی و محتوای آموزش علوم و فنون مهندسی در سطوح مختلف به وزارتخانههای آموزش و پرورش و فرهنگ و آموزش عالی.
چ - همكاری با وزارت مسكن و شهرسازی و سایر دستگاههای اجرایی در زمینهی تدوین مقررات ملی ساختمان و ترویج و كنترل اجرای آن و تهیهی شناسنامهی فنی و ملكی ساختمانها و برگزاری مسابقات حرفهای و تخصصی.
ح - همكاری با وزارت كار و امور اجتماعی در زمینهی ارتقای سطح مهارت كارگران ماهر شاغل در مهندسی ساختمان و تعیین استاندارد مهارت و كنترل آن.
خ - تلاش در جهت جلب مشاركت و تشویق به سرمایهگذاری اشخاص و مؤسسات در طرحهای مسكن و تأسیسات و مستحدثات عمرانی عامالمنفعه و همكاری با دستگاههای اجرایی در ارتقای كیفیت این گونه طرحها.
د - جمعآوری كمكهای داخلی و بینالمللی جهت كمك به دستگاههای مسؤول در امر امداد و نجات در زمان وقوع حوادث غیرمترقبه.
ذ - همكاری در برگزاری آزمونهای تخصصی مهندسان، كاردانان فنی و كارگران ماهر و آموزشهای تكمیلی برای به هنگام نگاه داشتن دانش فنی و همچنین شناسایی و تدارك فرصتهای كارآموزی و معرفی به دانشگاهها.
ر - حمایت اجتماعی از اعضای نظام مهندسی استانها و دفاع از حیثیت و حقوق حقهی آنها و همچنین دفاع از حقوق متقابل جامعه به عنوان مصرفكنندگان محصولات، تولیدات و خدمات مهندسی در مشاغل مهندسی و حرف بخشهای ساختمان، عمران و شهرسازی.
ز - مشاركت در برگزاری كنفرانسها و گردهماییهای تخصصی و تبادل اطلاعات در داخل كشور و در سطح بینالمللی.
ژ - ارایهی گزارش عملكرد به هیأت عمومی و وزیر مسكن و شهرسازی.
س - تهیهی مبانی قیمتگذاری خدمات مهندسی با توجه به پیشنهادات نظام مهندسی استانها پیشنهاد آن به وزارت مسكن و شهرسازی جهت تصویب و همچنین بررسی مستمر پیشنهادات نظام مهندسی استانها در این زمینه و انعكاس نظرات مناسب به وزارت مذكور.
ش - تشكیل كمیتهی نظام پیشنهادات و هیأت مشورتی سازمان.
ص - تهیه و تصویب نظامنامهی داخلی نحوهی اداره هیأت عمومی و پیشنهاد آن به هیأت عمومی جهت تصویب.
ض - تهیه و پیشنهاد نظامنامهی نحوهی تشكیل صندوق مشترك نظام مهندسی استانها و چگونگی ادارهی آن به هیأت عمومی جهت تصویب.
ط - تصویب برنامه و بودجهی سالانه سازمان به پیشنهاد رییس سازمان.
ظ - تعیین امضاهای مجاز برای امضای اوراق و اسناد مالی و تعهدآور و قراردادها.
ع - انتشار نشریهی سازمان و سایر نشریات تخصصی.
غ - ارایه نظرات مشورتی به دولت و دستگاههای اجرایی در زمینهی برنامههای توسعه و طرحهای بزرگ ساختمانی، عمرانی و شهرسازی حسب درخواست دستگاههای مربوط.
ف ( اصلاحی ۱۳۹۴/۱۲/۰۲ ) - تهیه و تنظیم نظامنامههای اداری، استخدامی، مالی و معاملاتی، تشكیلاتی، كمیسیونهای تخصصی و دفاتر نمایندگی و سایر نظامنامههای ساختاری نظام مهندسی استانها به طور همسان برای سراسر كشور.
ق ( اصلاحی ۱۳۹۴/۱۲/۰۲ ) - رسیدگی و اتخاذ تصمیم در خصوص ترازنامه و عملكرد مالی هیأت مدیره كه به تصویب مجمع عمومی سازمان استان نرسیده باشد.
ك ( الحاقی ۱۳۹۴/۱۲/۰۲ ) - انجام هر نوع وظیفهی دیگری كه به موجب قانون و آییننامهی اجرایی و سایر مقررات و یا عرفاً ضروری باشد.