آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی ( آیین دادرسی مدنی )
ماده ۱۴۱
ماده ۱۴۱
خوانده میتواند در مقابل ادعای خواهان، اقامهی دعوا نماید. چنین دعوایی در صورتیكه با دعوای اصلی ناشی از یك منشاء بوده یا ارتباط كامل داشته باشد، دعوای متقابل نامیده شده و توأما رسیدگی میشود و چنانچه دعوای متقابل نباشد، در دادگاه صالح به طور جداگانه رسیدگی خواهد شد. بین دو دعوا وقتی ارتباط كامل موجود است كه اتخاذ تصمیم در هر یك مؤثر در دیگری باشد.
دسترسی اشتراکی
برای دسترسی به محتوای کامل نکات آموزشی باید اشتراک فعال داشته باشید.
شرایط قانونی اقامه دعوای متقابل
برای تحقق دعوای متقابل علاوه بر شرایط عمومی اقامه دعوا، چند شرط اختصاصی لازم است:
۱ - دعوا باید از سوی خوانده دعوای اصلی علیه خواهان همان دعوا اقامه شود. ۲ - دعوای متقابل باید با دعوای اصلی ناشی از یک منشأ باشد یا میان دو دعوا ارتباط کامل وجود داشته باشد. ارتباط کامل زمانی محقق است که تصمیم در هر یک از دو دعوا در دیگری مؤثر باشد. ۳ - دعوای متقابل باید با دادخواست اقامه شود. ۴ - دادخواست دعوای متقابل باید حداکثر تا پایان اولین جلسه دادرسی تقدیم شود.
بنابراین صرف اینکه خوانده دعوایی علیه خواهان داشته باشد، برای متقابل محسوب شدن آن کافی نیست؛ وجود ارتباط مقرر در ماده ۱۴۱ و رعایت مهلت ماده ۱۴۳ ضروری است.
امکان اقامه دعوای متقابل در برابر دعوای اضافی
طرح دعوای متقابل در برابر دعوای اضافی نیز ممکن است؛ مشروط بر اینکه شخص اقامهکننده نسبت به دعوای اضافی در موقعیت خوانده قرار گرفته باشد و شرایط ماده ۱۴۱ قانون آیین دادرسی مدنی، یعنی وحدت منشأ یا ارتباط کامل میان دو دعوا وجود داشته باشد.
در نتیجه، عنوان «اضافی» بودن دعوای نخست به خودی خود مانع اقامه دعوای متقابل در برابر آن نیست.
عدم پذیرش دعوای متقابلِ متقابل
دعوای متقابل در ساختار ماده ۱۴۱، دعوایی است که خوانده دعوای اصلی علیه خواهان دعوای اصلی اقامه میکند.
بنابراین خواهان دعوای اصلی نمیتواند در پاسخ به دعوای متقابل خوانده، دعوایی دیگر را تحت عنوان «دعوای متقابل» علیه او اقامه کند؛ زیرا چنین فرضی از قالب قانونی دعوای متقابل موضوع ماده ۱۴۱ خارج است.
البته خواهان اصلی میتواند حسب مورد از سایر ابزارهای قانونی دفاع یا طرح ادعای مجاز استفاده کند، اما عنوان دعوای جدید او «دعوای متقابل» نخواهد بود.
استقلال نسبی دعوای اصلی و دعوای متقابل
دعوای اصلی و دعوای متقابل، با وجود رسیدگی توأمان، از حیث موجودیت حقوقی دو دعوای مستقل هستند.
در نتیجه، استرداد دادخواست یا دعوا، زوال دعوا، ابطال دادخواست یا رد یکی از دو دعوا، اصولاً و به خودی خود موجب زوال دعوای دیگر نمیشود و اگر دعوای باقیمانده همچنان واجد شرایط رسیدگی باشد، دادگاه رسیدگی به آن را ادامه میدهد.
بنابراین «رسیدگی توأمان» به معنای وابستگی کامل حیات یکی از دو دعوا به دیگری نیست.
امکان دعوای متقابل در برابر دعوای ضرر و زیان ناشی از جرم
هرگاه زیاندیده از جرم در دادگاه کیفری، مطابق ماده ۱۵ قانون آیین دادرسی کیفری، دادخواست مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم تقدیم کند، بخش حقوقی این رسیدگی تابع تشریفات آیین دادرسی مدنی است.
بنابراین در برابر این دعوای حقوقیِ تبعی، در صورت تحقق شرایط ماده ۱۴۱ قانون آیین دادرسی مدنی، امکان اقامه دعوای متقابل وجود دارد.
برای متقابل محسوب شدن دعوای مزبور نیز باید میان آن و دعوای ضرر و زیان، وحدت منشأ یا ارتباط کامل وجود داشته باشد و سایر شرایط قانونی دعوای متقابل رعایت شود.
امکان محکومیت خواهان اصلی به مبلغی بیش از خواسته دعوای اصلی
خواسته دعوای متقابل از حیث میزان و موضوع، لزوماً محدود به خواسته دعوای اصلی نیست. دعوای متقابل، با وجود رسیدگی توأمان با دعوای اصلی، دارای خواسته مستقل است.
بنابراین اگر خواهان دعوای متقابل مبلغ یا حقی بیش از میزان خواسته دعوای اصلی مطالبه کرده باشد و استحقاق او در رسیدگی اثبات شود، دادگاه میتواند در حدود خواسته دعوای متقابل، حکمی صادر کند که میزان آن از خواسته دعوای اصلی بیشتر باشد.
ملاک، خواسته مطرحشده در دادخواست دعوای متقابل و میزان استحقاق خواهان آن دعوا است، نه میزان خواسته دعوای اصلی.
اثر تجدیدنظرخواهی از یکی از آرای دعاوی اصلی و متقابل بر رأی دیگر
در فرضی که میان دعوای اصلی و دعوای متقابل ارتباط کامل وجود داشته و تصمیم اتخاذشده در یکی از آنها مبنای نتیجه دعوای دیگر قرار گرفته باشد، تغییر یا نقض یکی از دو رأی میتواند بر رأی دیگر نیز اثر بگذارد.
بر همین مبنا، در منبع حاضر از «قاعده تبعیت» یاد شده است: اگر نسبت به یکی از دو حکم تجدیدنظرخواهی شود و مرجع تجدیدنظر اعتراض را وارد تشخیص دهد، در صورتی که بقای حکم دیگر با نتیجه جدید ناسازگار باشد، اثر تصمیم تجدیدنظر باید با رابطه حقوقی دو دعوا هماهنگ گردد.
این نکته باید با توجه به اصل مقرر در ماده ۳۴۹ درباره محدوده تجدیدنظرخواهی و با لحاظ ارتباط کامل موضوع ماده ۱۴۱ تحلیل شود.
هیچ رأی وحدت رویهای برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ رأی دیوان عدالت اداری برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نظریه مشورتی برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نشست قضایی برای این ماده ثبت نشده است.
دسترسی اشتراکی
برای مشاهده کامل تستها، انتخاب گزینه و دیدن پاسخ باید اشتراک فعال داشته باشید.
تست ۱
آیا اصحاب دعوای اصلی میتوانند علیه وارد ثالث، دعوای متقابل مطرح کنند؟
تست ۲
«استرداد دادخواست» و «استرداد دعوای اصلی» چه تأثیری بر دعوای متقابل دارند؟
تست ۳
چنانچه دعوای متقابل از صلاحیت محلی دادگاه خارج باشد، دادگاه به آن رسیدگی ...............
تست ۴
هرگاه در جریان رسیدگی به دعاوی اصلی و متقابل، که دو شخص علیه یکدیگر مطرح نمودهاند، یکی از جهات توقیف دادرسی دعوای متقابل محقق شده و توسط خوانده این دعوا مطرح شود:
تست ۵
طرح دعوای متقابل از جانب اصحاب دعوا علیه وارد ثالث:
تست ۶
بین دو دعوا وقتی ارتباط کامل موجود است که:
تست ۷
دعوای متقابل عبارت است از:
تست ۸
شرط اصلی پذیرش دعوای خوانده بعنوان دعوای متقابل کدام است؟